I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Hiện nay hiện tượng suy thoái đạo đức trong học sinh như mắc vào các tệ nạn xã hội, có các hành vi bạo lực, lối sống không lành mạnh đang ngày càng trở nên phổ biến và trở thành một vấn đề quan tâm hàng đầu của xã hội.
Có rất nhiều lí do dẫn đến tình trạng trên nhưng nhìn ở góc độ giáo dục, một phần la do khi còn ngồi trên ghế nhà trường các em chưa hình thành và rèn luyện được kĩ năng sống cần thiết cho cuộc sống hàng ngày. Hầu hết các GV chúng ta mới chỉ chú trọng đến việc rèn luyện các kĩ năng học tập cho HS mà không để ý nhiều đến việc rèn cho các em kĩ năng sống để có khả năng giao tiếp, ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc sống.
Bộ GD- ĐT đang tiến hành triển khai chương trình thí điểm và phát triển dự án “Giáo dục kĩ năng sống cho HS trong nhà trường phổ thông” thông qua việc tích hợp chúng vào các môn học. Thông qua các hoạt động để đạt được mục tiêu bài học sẽ hình thành và rèn luyện được cho các em các kĩ năng sống cơ bản.
Mục tiêu của việc giáo dục kĩ năng sống cho HS trong nhà trường phổ thông là trang bị cho HS những kiến thức, giá trị, thái độ và kĩ năng phù hợp. Trên cơ sở đó hình thành cho HS những hành vi, thói quen lành mạnh, tích cực, loại bỏ những hành vi, thói quen tiêu cực trong các môi quan hệ, các tình huống và hoạt động hàng ngày. Ngoài ra còn tạo cơ hội thuận lợi để HS thực hiện tốt quyền, bổn phận của mình và phát triển toàn diện về thể chất, trí tuệ, tinh thần và đạo đức.
Nhận thấy tính cấp thiết của dự án, trong thời gian mới được tìm hiểu về những lí luận chung tôi thấy cần ứng dụng việc hình thành kĩ năng sống cho HS thông qua môn Sinh học mà mình đang dạy để kiểm định chất lượng của việc tích hợp các kĩ năng sống.
Thời gian tiếp cận dự án chưa lâu nên tại thời điểm lựa chọn đề tài, chương trình sinh học phổ thông đang ở phần 3 “Sinh học vi sinh vật”.
Vì những lí do trên tôi đã lựa chọn đề tài “Hình thành kĩ năng sống cho HS thông qua dạy bài “Khái niệm về bệnh truyền nhiễm và miễn dịch”- SGK Sinh học 10 nâng cao -THPT”
II. CƠ SỞ LÍ LUẬN.
1. Quan niệm về kĩ năng sống
Kĩ năng sống là khả năng làm chủ bản thân của mỗi người, khả năng ứng xử phù hợp với những người khác và với xã hội, khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của sự sống.
Kĩ năng sống không tự nhiên có được mà được hình thành trong quá trình học tập, lĩnh hội và rèn luyện trong cuộc sống. Quá trình hình thành kĩ năng sống diễn ra cả trong và ngoài hệ thống GD.
2. Phân loại kĩ năng sống.
Ở Việt Nam, trong GD chính qui trong những năm vừa qua, kĩ năng sống được phân chia theo các mối quan hệ, bao gồm các nhóm sau:
+ Nhóm các kĩ năng nhận biết và sống với chính mình: tự nhận thức, xác định giá trị, ứng phó vơí căng thẳng, tìm kiếm sự hỗ trợ, tự trọng, tự tin…
+ Nhóm các kĩ năng nhận biết và sống với người khác: giao tiếp có hiệu quả, giải quyết mâu thuẫn, thương lượng, từ chối, bày tỏ sự cảm thông, hợp tác…
+ Nhóm các kĩ năng ra quyết định một cách có hiệu quả: tìm kiếm và xử lí thông tin, tư duy phê phán, tư duy sáng tạo, ra quyết định…
Tuy nhiên, cách phân loại trên đều là tương đối. Trên thực tế các kĩ năng sống thường không hoàn toàn tách rời nhau mà có liên quan chặt chẽ đến nhau.
3. Một số phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực
a. Một số phương pháp
+ Dạy học nhóm: là một hình thức XH của dạy học, trong đó HS của một lớp học được chia thành các nhóm nhỏ trong khoảng thời gian giới hạn, mỗi nhóm tự lực hoàn thành các nhiệm vụ học tập trên cơ sở phân công và hợp tác làm việc. Kết quả làm việc của nhóm sau đó được trình bày và đánh giá trước toàn lớp.
+ Nghiên cứu trường hợp điển hình: là phương pháp sử dụng một câu chuyện có thất hoặc chuyện được viết dựa trên những trường hợp thường xảy ra trong cuộc sống thực tiễn để minh chứng cho một vấn đề hoặc một số vấn đề. Đôi khi nghiên cứu trường hợp điển hình có thể thực hiện trên video hay một băng catset mà không tên văn bản viết.
+ Đóng vai: là pơhương pháp tổ chức cho HS thực hành, làm thử một số cách