Chẳng có ai ở đời được tôn vinh như nhà giáo. Khắp địa cầu, quốc gia nào cũng lấy giáo dục, tức đào tạo con người, là quốc sách hàng đầu. Bởi vì con người là tài sản quý giá nhất của mọi quốc gia. Mà con người chỉ có thể trở nên giá trị nhờ giáo dục.

Liên hiệp quốc cũng luôn luôn xem trọng hai quyền căn bản của mọi đứa trẻ khi được chào đời là: 1-Nuôi dưỡng, 2-Học hành. Người Việt mình gọi tắt là “ăn học”. Bởi vì không có sự nuôi dưỡng con người sẽ chết. Nhưng ăn no mặc đẹp mà không có học hành người ta sẽ trở thành bầy thú hoang vô dụng, sau đó là sự xuống cấp tha hoá đạo đức dẫn đến trộm cướp, lừa đảo, đâm chém, giết chóc nhau…

Như vậy ở tầm vĩ mô, nghề giáo, các thầy cô được đặt lên bậc vinh quang nhất. Chưa hết, người châu Á vẫn coi “Công cha như núi Thái Sơn/ Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra”, vậy mà người ta luôn sẵn sàng nhìn thầy theo cách mà người Trung Quốc bảo:Làm thầy một ngày, làm cha một đời.

Còn gì cao quý hơn thầy nữa. Làm cha cả đời chẳng bằng làm thầy một ngày. Vì sao vậy? Làm cha tức là “lên giường” hợp thân với mẹ, dùng cái giới tính bản năng trời phú cho mọi loại từ con cua con ốc, đến con lợn con gà…khi có giới tính đều có thể làm. Làm cha lúc đó đồng nghĩa với đại biểu của giống đực.

Nhưng làm thầy là đại biểu của nguyên lý vũ trụ và chân lý vĩnh cửu. Khi thầy dạy 2+2=4 thì trò sẽ làm phép tính đó ở khắp nơi trong cuộc đời. Rồi thầy còn dạy mọi điều cao cả khác để giúp người ta rước mình cao hơn bản năng tự nhiên. Ở đời, lịch sử chỉ nhắc nhớ tên những ông thầy chứ chẳng ai nhớ tên những người cha cả. Thầy của Aristote là ai? Là Platon! Thầy của Platon là ai? Là Socrate! Thầy của ông Tử Cống là ai? Là Khổng Tử! Thầy của Hoàng đế Alexandre đại đế là ai? Là triết gia Aristote…Nhưng chẳng ai có thể nhớ tên bố hoặc cha hay ba của mấy vị hiền triết này. Như vậy đủ thấy vai trò của người thầy lớn đến cỡ nào!

Nhưng làm thầy ở phương Đông có cấp độ khác với phương Tây. Theo các hiền triết như Tôn Trung Sơn, Lỗ Tấn của Trung Quốc hoặc một vài học giả ở nước ta thì trình độ chữ nghĩa cũng nhuư sử dụng chữ ở phương Đông còn thấp. Chẳng hạn như việc ghi nhật ký. Ở phương Tây có rất nhiều người ghi nhật ký, coi như một thói quen ăn năn, tự soi lại mình; nhưng ở châu Á, thói quen này rất hiếm ngay cả với các học giả lớn.

Không chỉ trình độ ăn năn tự soi mình thấp, mà kết quả dẫn đến trình độ danh dự cũng như suy tư của phương Đông cũng thấp. Rất ít học giả phương Đông mang tâm trí lấy tư duy thuần khiết làm hạnh phúc, mà chủ yếu chúng ta đi học để làm quan. “Học nhi ưu tắc sĩ”. Có vài người cao thượng hơn cáo quan về ở ẩn, nhưng dù vậy họ vẫn thành đạt rồi, họ trở về quê chẳng khác gì một “chiếc quẩy” đã đi lên kinh đô tẩm đường của cung đình. Trong khi rất ít người có khả năng tự lấy sự học, nâng cao kiến thức, suy tư làm niềm vui tự thân, cho dù ở đâu cũng được. Lối sống này còn được mã hoá rõ ràng qua phương ngôn: “Tiến vi quan, thoái vi sư” tức là: học rồi đắc thế hơn thì làm quan, yếm thế hơn mới phải làm thầy.

Soi vào nước nhà, chúng ta thấy hai việc: Một, chúng ta cần nâng cao trình độ danh dự của kẻ sĩ nói chung, vì đó chính là con đường cao quý tham dự vào công trình giáo dục cho các công dân. Hai, việc đề cao giáo dục cần đi kèm theo sự đối xử, đó cũng là ứng xử trực tiếp của mọi người với nhà giáo. Người Việt có câu: “Thế gian chuộng của chuộng công/ nào ai có chuộng người không bao giờ”. Vậy thì tiếp đãi các thầy giáo phải bằng món quà cụ thể “có của có công”, chứ không nên chỉ là món quà suông! Hiện trạng đầu tư cho giáo dục của ta còn yếu kém và chưa đồng bộ, đó cũng là lý do dẫn đến tình trạng xuống cấp hiện nay. Điều kiện tốt giúp người ta khỏi rơi vào những chiếc bẫy cám dỗ của tiêu cực, tham lam, bần hàn, hèn kém…

Nhưng dù với điều kiện thế nào, với vị trí được tôn vinh, các nhà giáo nên luôn luôn là những người đầu tiên nhìn ra chân trời của tương lai, danh dự và các giá trị con người cao cả.

                                                                                                                   (Sưu tầm)