Sau ngày Toàn quốc kháng chiến 19/12/1946, Bác cùng các đồng chí phục vụ, tháp tùng phải rời Hà Nội trở lại chiến khu Việt Bắc tiếp tục công cuộc kháng chiến. Chàng trai trẻ Nguyễn Hữu Văn cùng các cộng sự của mình nhận thêm một cái tên từ Bác khi đến xã Cần Kiệm, huyện Tam Nông, tỉnh Phú Thọ.

Ông Tạ Quang Chiến (Ảnh: Bùi Dũng)

Ông Tạ Quang Chiến kể, lúc đặt tên cho mọi người, Bác nói: “Cuộc kháng chiến chống Pháp của nhân dân ta mới bắt đầu và còn lâu dài, gian khổ, nhưng nhất định sẽ thắng lợi. Từ hôm nay trở đi, để tỏ rõ quyết tâm kháng chiến đến thắng lợi hoàn toàn, Bác đặt tên cho các chú là Trường - Kỳ - Kháng - Chiến - Nhất - Định - Thắng - Lợi. Bác đặt tên như vậy để hàng ngày nhìn thấy hoặc gọi tên các chú, các chú trở thành khẩu hiệu sống bên cạnh Bác, nhắc nhở Bác hoàn thành nhiệm vụ”

Đến hôm nay, hơn 60 năm qua đi, “chú Chiến” của Bác khi xưa vẫn nguyên vẹn cảm xúc bồi hồi của những năm tháng ấy, khi được Bác “khai sinh” cho mình và các đồng chí những cái tên mới quá đỗi ý nghĩa.

Ngồi trò chuyện tại căn nhà riêng trên phố Nguyễn Thái Học (Hà Nội) có treo rất nhiều ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh và ảnh chụp với nhiều vị lãnh đạo Đảng và Nhà nước, ông trầm ngâm: “Nói về Bác Hồ, kể chuyện về Bác thì mênh mông lắm. Với tôi, kỷ niệm về Bác luôn hiện diện trong cuộc đời, từ hơn 10 năm trong gian khó làm người giúp việc cho Bác cho đến ngày nay, tôi được gọi là “nhân chứng lịch sử”.

Ảnh Bác Hồ và Bác Tô (Phạm Văn Đồng) do Ban liên lạc cán bộ Văn phòng Chủ tịch phủ - Thủ tướng phủ thời kỳ 1945 - 1954 mừng thọ đồng chí Tạ Quang Chiến 80 tuổi (2005)

Đại tướng Võ Nguyên Giáp và đồng chí Tạ Quang Chiến ngày 15/8/1995 tại ATK Sơn Dương - Tuyên Quang

Giới quan chức, cán bộ, dù làm gì thì làm cũng là đầy tớ của nhân dân, nên từ tấm gương của Bác, tôi thấy nhiều vị đi đến đâu là tiền hô hậu ủng đến đấy thật không nên. Những khẩu hiệu “nhiệt liệt chào mừng đồng chí…” xuất hiện ở đó đây gợi lên tính hình thức, sự xa cách giữa lãnh đạo với dân. Điều này khác với sự gần gũi, thân thiện của Bác Hồ.

Có những cách làm tưởng là tốt như lúc nào cũng trích dẫn câu nói của Bác đơn thuần mà không biết rằng làm thế người ta có tiếp thu được, có thiết thực hay không.

Trong thời đại xây dựng đất nước ngày nay cũng như sau này dễ xuất hiện những xu hướng tiêu cực, chúng ta không chỉ đơn thuần lấy đạo đức để khắc phục mà cần kết hợp đức trị và pháp trị.

Đã nói học Bác Hồ thì từ trên xuống dưới đều cần phải học thực sự và tự giác học. Không phải các cuộc vận động, các phong trào tổ chức để tốn tiền, tốn thời gian mà quan trọng là tác dụng của việc học. Chúng ta ca ngợi Bác là vô cùng vì khi nói đến Bác thì đế quốc đều đã phải kiêng dè và chính Bác cũng không bao giờ hô hào khẩu hiệu suông. Cái gì phù hợp, có lợi ích thực sự cho dân, cho nước thì Bác phát biểu và làm theo.

Tôi rất tán thành việc học Bác để hành động chứ không chỉ để ca ngợi đơn thuần. Lãnh đạo các cấp trên phải thể hiện sự gương mẫu thực sự trong việc này. Nói và làm phải đi đôi, phải thiết thực, đừng nói một đằng làm một nẻo – chúng ta nói mãi điều này nhưng cũng chưa làm được.

Về vấn đề làm sao để có lòng tin từ hai phía như thời Bác Hồ - khi lòng tin được thể hiện quá rõ? Bây giờ người lãnh đạo và cả người dân đều cần phải lắng nghe một cách tỉnh táo. Lòng tin ở thời Bác Hồ cũng như thời đại hôm nay đều phải coi trọng sự tự giác, xuất phát từ sự nghiệp lớn của đất nước.

Việc xác lập lòng tin từ hai phía là quy luật cần thiết. Lãnh đạo phải gương mẫu mới có thể củng cố lòng tin của dân. Lãnh đạo tin vào dân phải lấy dân làm gốc, bàn với dân.

Bây giờ có nhiều người muốn đóng góp mà không được lắng nghe cho nên nhìn bên ngoài thì có vẻ thấy sự ủng hộ nhưng bên trong thì phân vân lắm, mà như thế là chưa có lòng tin thực sự.

Học Bác Hồ thì phải biết nghe ý kiến trái chiều. Bây giờ ta nói phản biện nhưng có nghe phản biện không mới là vấn đề. Hay nói chống tham ô, tham nhũng mà không chống đến nơi đến chốn, nội bộ bè phái đấu đá thì cũng khó gây dựng lòng tin. Để có lòng tin thì hãy làm những gì xứng đáng để được tin như Bác Hồ đã làm với dân, với nước.

Tôi và vợ đều có hơn 60 năm tuổi Đảng. Chúng tôi đã về hưu từ lâu, hiện sống thanh thản, không làm phiền các con. Chúng tôi có 4 người con, con đầu là liệt sĩ, cách đây 36 năm con tôi vào chiến trường miền Nam, nếu nay còn thì 58 tuổi. Hai con kế tiếp là kỹ sư, sĩ quan quân đội, sau chuyển ngành và đều trưởng thành, có công việc ổn định. Con út là kiến trúc sư, đã mất. Tôi biết tiếng Pháp, Nga, từng học ở Nga 4 năm. Hiện nay, sức khỏe của tôi vẫn tốt, hàng ngày vẫn theo dõi tin tức qua báo chí, ghi chép và tiếp xúc bạn bè. Tôi muốn tiếp tục dùng quãng thời gian hiện nay để tiếp tục nghiên cứu lịch sử Đảng, nghiên cứu về Hồ Chí Minh, phát hiện những vấn đề cần thiết, đóng góp cho Đảng. Cá nhân tôi không có nhu cầu gì. Tôi chỉ tâm nguyện một điều là làm thế nào tấm gương Bác Hồ như thế, lãnh đạo từ cấp trên đến cấp dưới phải học sao cho hiệu quả. Tôi trăn trở lắm, vì dưới học mà trên không học được bao nhiêu. Còn về vấn đề lý luận tôi nghiên cứu thì thấy, đất nước mình đã đổi mới, nhưng mình chưa đổi mới được toàn diện. Mới đổi mới kinh tế thôi, mà kinh tế còn mò mẫm, chính trị chưa đổi mới nhiều… Chẳng hạn trong cách họp Quốc hội, người ta quan tâm nhiều đến Quốc hội họp thế nào, các cuộc chất vấn thực hiện ra sao hơn là làm sao để xác định rõ Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ. Trên cơ sở đó, đất nước phải lấy gì làm chuẩn? Đó là Hiến pháp, thể hiện đường lối chính sách của Đảng đã luật hóa. Vấn đề đúng hoặc không đúng đều phải dựa trên Hiến pháp để xem xét. Tôi vẫn trăn trở muốn đóng góp nhiều thứ mà không biết có thể đóng góp thế nào?

• Bùi Dũng (ghi)